Alexander Payne ve The Descendants (2011)

Payne'in daha önce izlemiş olduğum "About Schmidt" (2002) ve "Sideways" (2004) filmlerini beğenmiş biri olarak bu filmden çok ümitliydim, ama tam bir sükut-u hayal oldu. Filmin tek ilginç yanı açılışıydı, çünkü özellikle 80'li yıllardaki dizilerle (başta Aşk Gemisi olmak üzere) kafamızdaki cennet imajı Hawaii ile bir hayli örtüşmüştü, ancak film orada yaşayanların da insan olduğunu, insanın olduğu yerde de acının, sıkıntının eksik olmadığını hatırlatıyordu. George Clooney, eşi bir kaza sonucu komaya giren işkolik bir adamı canlandırıyor. Bu olay sonrasında gözünü işinden özel hayatına çevirmek zorunda kalan karakter, hem kızlarıyla ilgilenmek, hem de gözünden kaçmış hayatın gerçekleriyle başa çıkmak zorunda kalıyor. Anlatılanlar bana çok sıradan geldi, yer yer de çok mantıksız. Akşam geç saatte kafanızı çok vermeden izleyeceğiniz ve bir daha da hatırlamayacağınız bir TV filmini andırıyor. George Clooney'in oyunculuğunu beğenirim ama bu filmde ödül alacak bir performans göremedim. Zaten bu kadar vasat bir filmde oyunculuğu öne çıkarmak da oldukça zor olurdu.

Tate Taylor ve The Help (2011)

Amerika'lıların, siyahları köle olarak kullanmaları, kağıt üzerinde uzun yıllar önce sonlandıysa da, pratikte bunun 1960'lı yıllarda ne şekilde devam etmiş olduğunu gözler önüne seren film, hikayesini ufak kasaba burjuvazisinin, evlerinde çalıştırdıkları "yardımcı"larını ne kadar acımasız bir şekilde sömürdüklerini göstererek anlatıyor. Kalabalık oyuncu kadrosu başarılı, zaten bol sayıda Oscar adaylığı da çıkardılar. Filmin beni rahatsız eden yanı, çok ciddi bir konunun, karakterlerin fazlasıyla karikatürize edilerek anlatılmış ve filmin sıklıkla bir komediye dönüşmüş olmasında. Belki fazla muhafazakar bakıyorum ama bence komik değildi. Bizleri gözyaşlarına boğan bir dram olsaydı demiyorum, ama konu daha gerçekçi bir yaklaşımla adeta bir belgesele yaklaşsaydı çok daha etkileyici olurdu. Ama tabii o zaman gişe de getirmezdi, ödüllere aday da olamazdı. İşte büyük prodüksiyon sinemasının olmazsa olmaz çıkmazı.

Bennett Miller ve Moneyball (2011)

Amerikan Beyzbol ligi ve sinema denince ortamdan tabana kuvvet uzaklaşma hissi hasıl oluyor, ama yönetmen beni bu filmi izlemeye ikna etti, nasıl mı? Daha önce beğendiğim "Capote" (2005) filmini çekmiş olarak.
Bu tür filmlerde beni ürküten klişelere yer vermiş olmasına rağmen, spor dünyasının kulis arkasına dair ipuçları vermesi, filmi benim açımdan izlenebilir kıldı. Gerçek bir hikayeye dayanan film, istatistikler ve yenilikçi analiz teknikleri kullanılarak, bütçesi kısıtlı bir takıma başarı kazandırılmaya çalışılınması üzerine kurulu. Mesela atış şekli çok komik gözüken biri ciddiye alınmıyor, ama istatistiklere bakıldığında çok farklı bir tablo ortaya çıkıyor. Toplumun gözü önünde olan politikacılar, sanatçılar gibi sporcuların da kişilikleri, görünüşleri, davranış şekilleri olumlu veya olumsuz gerçek performanslarının önüne bir duvar örebiliyor. Film dışından örnek vermek gerekirse, David Beckham'ın sadece futbol yeteneği, olduğu gibi başka birine aktarılsa, Dünya'nın en çok konuşulan futbolcusu yine de ortaya çıkabilir miydi? Bunu sorgulatması, filmi benim için bir vakit kaybı olmaktan çıkardı.
Miller, "Capote"'de Philip Seymour Hoffman'a en iyi erkek oyuncu ödülünü, Catherine Keener'a da en iyi yardımcı kadın oyuncu adaylığını kazandırmıştı. Şimdi aynı kombinasyonu Brad Pitt ve Jonah Hill için tekrarladı. Herhalde ödül almak isteyenler, onun filmlerinde oynayabilmek için artık ekstra bir efor sarf edecekler. Bence Jonah Hill ödül alabilir ama Brad Pitt kendisinden alışık olduğumuz ortalama oyunculuğu sergiliyor, ödüllük bir performans yok ortada.

Michel Hazanavicius ve The Artist (2011)

Oscar ödüllerinin açıklanması yaklaşırken, aday filmlere ardısıra değineyim. En iyi film aday sayısı arttırıldığından beri çok iyi filmlerin yanırısa bazıları vasat, bazıları oldukça kötü, hatta bana göre yılın en kötü filmlerinden olabilecek yapımlar da listeye girmeyi başarabiliyor. Benim kötü dediğime bakmayın, geçmişte azımsanmayacak sayıda "kötü" film oscar amcalarıyla kucaklaştırlar. Oscar'ın özelliği zaten en iyiyi değil en çok ses getireni ödüllendirmesi, büyük kitlelerin beğendiği filmler, iyi olsun olmasın ödül alabilliyor. Bir de tören gerçekten çok iyi pazarlanıyor, haftalar öncesinden düzenlenen öğle yemeğine şöhretli adaylar neredeyse eksiksiz katılıyorlar, töreni kimin sunacağı dahi aylarca basını oyalıyor.
Bu arada Oscar'a aday tüm filmlere gölge düşürmek de istemem, geçmiş senelerde adaylar arasından çok güzel filmler çıktı, kimisi ödül de aldı. Bu sene de bir film pırlanta gibi parlıyor; "The Artist"
"The Artist" kötünün iyisi değil, gerçekten de iyi bir film. Sessiz sinema dönemine çok kaliteli bir saygı duruşu var. Hikayesini, sessiz dönemin yıldızlarından birinin, sesli filmlere geçişle beraber, bocalaması üzerinden anlatıyor. Esasında Yeşilçam'ın çok sık işlediği ve Ertem Eğilmez'in "Arabesk"'inin de müthiş hicvettiği bir konu ama "The Artist" zaten hikayede özgünlük iddiasında değil, tam tersine bir dönemin öne çıkan tüm özelliklerini en mükemmel şekilde bünyesinde birleştirme iddiasında ve bunu da başarıyor.
Yönetmenle de oyuncularla da ilk kez tanışıyorum, bence en iyi yönetmen ve en iyi film ödülünü hak ediyor (bir tek Hugo'yu henüz izlemedim), bana göre bu filme rakip olabilecek diğer bir aday "The Tree of Life" ancak akademiye çok uzak bir film olduğundan hiç şansı yok. En iyi erkek oyuncu adaylarının hepsini izleme şansına sahip oldum ve Jean Dujardin'i zorlayacak bir performans göremedim, bakalım Fransız oluşunun dezavantajını yaşayacak mı? En iyi yardımcı kadın oyuncu ödülünde de Berenice Bejo'nun, çok sıradışı bir performans çıkarmamış olmasına rağmen şansı var, zira diğer adaylar da hatırda kalıcı bir oyunculuk sergilemediler.
Sonuç olarak "The Artist" kaçırılmayacak bir film, her zevkten sinefile hitap edecektir.

Episodes (2011)

Dizilerden söz açılmışken, uzun yıllar sonunda beğendiğim bir komedi dizisi bulmayı başarabildim. Episodes, Britanya'da başarılı bir dizinin yapımcısı çiftin, aynı dizinin amerikan versiyonunu yapmaları için Los Angeles'a transferlerini anlatıyor. Gerçek payının çok yüksek olduğunu, mevcut yeniden yapımlardan çok net görebileceğimiz üzere, bu dizinin de başına gelmedik kalmıyor. Başrole hiç uygun olmadığı halde Friends'in Joey'ini canlandırmış olan Matt LeBlanc "emirvakiyle" getiriliyor ve Britanyalı-Amerikalı/L.A.'li farklarına da vurgu yapan olaylar komik seyrini alıyor. Anarollerdeki üçlü başta olmak üzere tüm kadronun çok başarılı olduğu kaliteli bir yapım. İlk sezon sadece 7 bölüm olduğundan tadı damağımızda kaldı, neyseki ikinci sezon ilkbaharda oynacayacakmış, ilgilenenlere duyurulur.

American Horror Story (2011)

Sevdiğim diziler bir bir sonlanırken/ara verirken/iptal edilirken, yeni dizi arayışım da son sürat devam ediyor. Korku filmlerini, özellikle de vahşet ve kan gösterenlerini pek sevmem, uzak dururum, ama gerilimi severim, her akşam bir doz "Tesis" izleyebilirim. İyi gerilim filmi yapmak gerçekten de oldukça zor olsa gerek, zaten sayıca çok az olmalarından da belli. Madem yeni fikirler zor çıkıyor, niye eldeki 100 yıllık malzeme değerlendirilmesin? İşte bu fikirden ortaya "Amerikan Horror Story" çıkmış olsa gerek, diziyi izlerken her bir sahnesinde başka bir başyapıtı hatırlıyor insan; "Rosemary's Baby", "Psycho", "Lost", "Shining", "Adam's Family", "Silence of the lambs" ve şu anda aklıma gelmeyen yüzlercesi. Dizi bu referansları kullanırken yeni bir şeyler söyleme iddiasında değil, sadece bu muhteşem malzemeyi en akıcı şekilde birleştirmeyi hedefliyor ve bence bunu da çok iyi başarıyor. Dizinin daha jeneriği esnasında zaten vücudumda adrenalin salınımı hızlan artıyordu, Pavlov'un köpekleri misali, şu an o jeneriği duysam, kesin vücudumun kimyasının değiştiği gözlemlenebilir. Gece tüm ışıkları kapatarak, elimde kumanda (her an sesi kapatabilmek adına) ekranın karşısında bir sezon boyunca kilitlendim. Başta anne karakteri olmak üzere oyunculuklar pek parlak değildi, ama bir Jessica Lange vardı ki Dünya'lara bedel, her ekrana çıktığında döktürdü, bence son yılların en güçlü oyunculuğunu sergiledi ve benim gözümde bu diziyi çok yukarılara taşıdı.
Uzun zamandır bu kadar gerildiğimi hatırlamıyorum, ilk sezonla birlikte hikaye de bitti, ikinci sezonda tamamen yeni bir hikaye olacakmış, heyecan ve gerilimle bekliyorum.

Tomm Moore, Nora Twomey ve The Secret of Kells (2009)

Yetişkinler için daha fazla animasyon yapılmalı, gelişen teknolojilerle animasyon yapım maliyetleri giderek düşüyor olsa gerek. Animasyonlar o kadar yaratıcı imkanlara sahip ki, çok az sayıda üretilmelerinin sebebi halen maliyetler mi, yoksa "çizgi film" mi seyredeceğiz mantığındaki yetişkinler mi emin değilim. Başta Miyazaki'ler olmak üzere Ghibli filmlerinin, "Persepolis"'in, "Waltz with Bashir"'in başarıları bu yolu çoktan açmış olsa gerekti.
"The Secret of Kells" baştan sona renkleriyle, ve yaratıcı çizimleriyle gözlere bir ziyafet çekiyor. Tarihsel hikaye, Britanya'ya eski zamanlarda yapılmış olan Viking seferlerinin yarattığı dehşeti anlatıyor. İçerik maalesef pek sürükleyici ve başarılı değil. Hikayenin anlatımı da görsellik kadar yaratıcı olmayı başarabilseymiş, son yılların en iyi anime filmlerinden biri ortaya çıkabilirmiş. Ben yine de görüntüleri hipnotize bir şekilde izledim.

Steven Soderbergh ve Contagion (2011)

Soderbergh'in en muhteşem filmi bence ilk filmiydi; "Sex, Lies, and Videotape" (1989). Sonraki hiç bir filminde onun gücünün ve derinliğinin yanına dahi yaklaşamadı. Bunda tabii diğer pek çok amerikalı yönetmen gibi Mephisto ile yaptığı anlaşma sonucu büyük bütçeli filmlere geçmesi rol oynadı. Bu filmler arasında (Out of Sight (1998), The Limey (1999), Erin Brockovich (2000), Ocean's Eleven (2001)) kayda değer tek film de bence "Traffic" (2000) idi. İki de bir film çekmeyi bırakacağını beyan edip hemen ardından yeni projeler açıklamayı da alışkanlık haline getirdi. Ben bir an önce "film" çekmeyi bırakıp, 1989 da çektiği filmlerden çekmesini diliyorum.
Son filmi "Contagion"'a gelirsek, bir filmden çok bir yarı belgesele benziyor. Konumuz basit; daha önce karşılaşılmamış çok bulaşıcı bir virüs ortaya çıkarak hızlı bir şekilde tüm Dünya'yı sarıyor. Böyle bir durumda gerçekleşecek olan olaylar, Soderbergh'in filminde nesnel bir şekilde tasvir ediliyor, ama işte sadece o kadar, sinema adına kurgulanan bir hikaye yok. Bu kadar çok starı bir araya getirip heba etmek buna denir herhalde, ama Soderbegh'in bu konuda uzman olduğunu Ocean's serisinden zaten biliyoruz.

Henry Joost ve Ariel Schulman ve Catfish (2010)

Sosyal medyada vücuda gelmiş olan sanal Dünya'nın insanlar üzerindeki etkileri üzerine etkileyici bir belgesel. Belgeseli yapanlardan birinin facebook üzerinden başlayan bir aşk hikayesinin nerelere vardığını şaşırarak izleyeceksiniz. Yer yer kurgu olduğu hissinden kurtulamama rağmen sonuna kadar ilgiyle izledim.

Jirí Menzel ve I Served the King of England (2006)

Uzun zamandır bir filmi izlerken bu kadar sıkılmamıştım. Muhtemelen kötü bir film değil, ama benim kötü bir günüme denk geldi sanırım. Çekoslovakya'nın naziler tarafından işgal edildiği dönemde, işgal edilen pek çok diğer ülke halkları gibi Çek'lerin de döneme ayak uydurmalarına, işbirlikçilerin bir anda her yerde bitmelerine, yolunu bulup zengin olanlara, Şarlovari komik bir karakterin hikayesi üzerinden tanıklık ediyoruz.

Kurt Wimmer ve Equilibrium (2002)

Bu film maalesef büyük bir eforla "Matrix" olmaya çalışmış ama başaramamış. "Derin" distopik içeriği aksiyonla birleştirmek bu alanda rakipsiz "The Matrix"'in devam filmlerine dahi kısmet olmamıştı, "Equilibrium"'da çırpınmış, "Matrix"'e yoğun şekilde "1984" karıştırmış, oyuncu olarak da Christian Bale'i seçmiş ama olmayınca olmuyor. Her türlü duygunun faşist "büyük ağabey" tarafından yasaklandığı, hissetmeyince barışçıl yaşayan insancıklar görebileceğiniz bir dünya neye benzerdi diye merak ederseniz, buyurun "Equilibrium".

Jens Lien ve The Bothersome Man (2006)

Lien, "The Bothersome Man"'de ruhsuz boğucu şehirlere, kurumsal hayata, soğumuş insan ilişkilerine, kısacası modern hayata müthiş bir kara mizahla sağlam bir eleştiri getiriyor. Filmi izlerken her şey çok abzürtmüş ve fazlaca distopikmiş gibi gözükürken esasında ne kadar da gerçeğe yakın olduğunu ürkerek fark etmek mümkün. Filmin kara ve yavaş atmosferi sizi boğacakmış gibi duracak ancak boğulma hissinin kaynağını daha yakınlarda aramakta fayda var.

Glenn Ficarra, John Requa ve Crazy Stupid Love (2011)

Filmin ismi bence "Stupid, stupid, stupid" olmalıydı. Steve Carell, Ryan Gosling ve Julianne Moore bir araya gelince ortaya çıkan eser bu kadar yavan olmamalıydı, gülmeyi başaramadığım gibi bir hayli de sıkıldım. Uzun yıllık evlilikleri sarsılınca bir bakir misali tekrar piyasaya çıkmaya çalışan Carell'in karakterine, kadın avcısı Gosling'in karakteri destek veriyor. "Neden?" gibi temel bir soruyu filmin abzürt komedi olabileceği gerekçesiyle geçiştirebiliriz, ama sözde komik durumlar ağzımdaki aşağı meyletmiş kavisi düzleştirmeyi dahi başaramadılar.

Carlos Saldanha ve Rio (2011)

Son yıllarda çıkan büyük stüdyo animasyonları arasında en sevdiklerimden olan "Ice Age" serisinin yönetmeni bu sefer daha sıcak bir iklim seçerek Rio'dan bir kuşu hikayenin merkezine alıyor. Bence ortaya çıkan eser pek parlak değil; başı sonundan, bir sonraki sahnesi bir önceki sahnesinden belli, hep aynı çekmeceden çıkarılmış sıradan karakterlerle örülmüş hikayede sevimlilik katsayısı fena değil, renkler cıvıl cıvıl  ama sonuç hoş ve boş.

Mike Mills ve Beginners (2010)

Mills'in ses getiren "Thumbsucker"'ını henüz izleyemediğimden bu izlediğim ilk filmi oldu. Çok samimi bulduğum hikayecikler, Ewan McGregor'un mükemmel canlandırdığı Oliver'in etrafında şekilleniyor. Annesinin ölümünden sonra babası ileri yaşında eşcinsel olduğunu açıklıyor ve yıllarca bastırdığı bu yanını, ölümcül kansere yakalandığı haberiyle birlikte yaşamaya başlıyor. Onun son zamanında gerçek mutluluğu yakalamasında en büyük desteği sağlayan da, içinde ve yüzünde yoğun bir hüzünle yaşayan, toplumun tanımlayacağı şekilde hayata tam tutunmamış oğlu Oliver oluyor. Oliver'ın hayatına giren Anna'yla (Mélanie Laurent) olan ilişkisi de filmi iyicene ilgi çekici kılıyor. Bu film, bir nevi büyük bütçeli film furyasının yüzeyselliğinin antitezi gibi, sağlam bir detoks için tavsiye edilir.

Terrence Malick ve The New World (2005)

Malick sinemasına olan önyargılarımdan, "The Tree of Life" hakkındaki izlenimlerimi yazarken bahsetmiştim. Bu film, atomun parçalanmasından zor olan önyargımdan kurtulmamı sağlamıştı. Bu durumda Malick filmografisindeki eksiklerimi tamamlayabilmemin de önü açılmış oldu.
"The New World" artık kavramış olduğuma inandığım Malick imzasını çok net bir şekilde taşıyan bir yapım. Muhteşem görsellik, şiirsel dış anlatımla birleşince ortaya çok özgün ve güzel filmler çıkabiliyor. İngiliz sömürgecilerin Amerika'ya ayak basarak, yerli halkı sindirmelerini bir de Malick'in kamerasından izlemenizi tavsiye ederim. Colin Farrell, Q'orianka Kilcher ve Christian Bale de sunulan aşk üçgeninde çok başarılılar. Esasında beni çok rahatsız edebilecek sayısız klişe de filmde mevcut, ama bunlar artık otomatik olarak Malick filtreme takılıyor ki, filmin tılsımı bozulmasın.
Acaba diyorum, dönüp "The Thin Red Line"'ı da keskin yargılarımdan kurtulmuş halimle ve yönetmene saygı ve hayranlık duyarak izlesem sonunu getirebilir miyim? İyi bir sinefil olabilme yolunda, filmlere daha nesnel yaklaşabilmek lazım, ama yönetmenini bilmeden bir filmin başına oturma ihtimalim bir hayli düşük, yönetmeni bildikten sonra da kendiliğinden oluşan beklentilerden kurtulmak oldukça zor. Şu poster bile normalde bu filmden uzak durmam için yeterli sebep sağlardı.

Ümit Kıvanç ve 19 Ocak'tan 19 Ocak'a

Hrant Dink Cinayetiyle ilgili skandal dolu dava sürecini çok iyi özetleyen bir belgesel. Geçenlerde bunun örgütlü bir cinayet olmadığına kanaat getirenler, bu belgeseli ellerini vicdanlarına koyarak bir kez daha izlesinler.
HRANT için ADALET için

2011'in En İyileri

Yılın ilk yazısında kendime böyle bir yazı sözü verdiğimden, bir türlü de neler izlemişimi incelemeye beynim gitmediğinden, yazılara yine ara vermiş oldum, yazacak da bir sürü film birikti. Şu listeyi artık yaparak kendimi bu baskıdan azat etmek istiyorum. Bu liste, adının hakkını hiç veremeyecek, çünkü 2011'de yapılmış filmlerin büyük kısmını henüz izleyemedim. Listenin adı esasında şu şekilde daha doğru olacak; "2011'de izlediklerimden en beğendiklerim" Yapım yılını da 2010'la sınırladım ki liste 2011'le irtibatını tamamen kaybetmesin.
İlk üç sıradaki filmler, tüm yıl en beğendiğim üç eser, ancak listenin geriye kalanı belli bir sırayla dizili değil.

Darren Aronofsky ve Black Swan
Semih Kaplanoğlu ve Bal
Asghar Farhadi ve Jodaeiye Nader az Simin (A Separation)

José Padilha ve Tropa de Elite 2 
Woody Allen ve Midnight in Paris
Dardenne Kardeşler ve Le Gamin Au Velo
Terrence Malick ve The Tree of Life
Susanne Bier ve Hævnen
Julio Medem ve Habitación en Roma
Mike Leigh ve Another Year
Maren Ade ve Alle Anderen
Tom Tykwer ve 3
Seren Yüce ve Çoğunluk

2011'in en iyi dizisi de benim için büyük farkla "Downton Abbey" idi. Onu, HBO'nun maalesef çok haksız bir şekilde iptal ettiğini düşündüğüm "How to make it in America" izliyor.

Müşfik Kenter ve Orhan Veli

Unutmadan, evvelki hafta Müşfik Kenter'den Orhan Veli'yi dinledik, gözlerimiz kapalı...

Hoşgeldin 2012!

Biten yılla birlikte bu güncenin de 2. yılı doldu, geçen seneki "Hoşgeldin 2011!"'de paylaştığım "günceyi devam ettirebilmiş olma" mutluluğunu umarım daha uzun yıllar buraya not düşebilirim.
Hemen bir bilanço çıkaralım; 2010'da yayınlanan 90 yazıya karşılık 2011'de 136 yazı bulunuyor, aylara göre dağılım da daha dengeli. 2010 başında 2096, sonunda ise 2237 kayıt gösteren izlenmiş filmler veribankam, 2011 yılı sonu itibariyle tam 2400 rakamını gösteriyor. Yani yılda 200 film hedefime ulaşamasam da biraz daha yaklaşabilmiş ve hemen hemen izlediğim tüm filmleri de buraya not edebilmişim. Yeniyılda bu günce için dileğim, hep oluşturmayı arzu ettiğim "en" listelerine vakit ayırarak, birkaçını burada paylaşabilmek olsun. Hatta bir sonraki yazım en iyi 2011 filmleri olsun.
Bakalım 2012 neler getirecek, bu satırlara rastlayanlara sağlık ve mutluluğun yanısıra sevdikleri yönetmenlerin yeni yılda onları hiç hayal kırıklığına uğratmamalarını diliyorum.